تصويب ملي شدن صنعت نفت ايران

نفت و صنعت نفت در زيربناي اقتصادي کشورهاي توليد کننده اين ماده گرانبها نقش اساسي ايفا مي کند. اقتصاد ايران نيز بطور عمده بر پايه نفت قرار داشته و دارد. در ايران نيز نفت اولاً به عنوان يک منبع انرژي، زندگي و اقتصاد مردم کشور را متحول ساخته و رشد و توسعه اقتصادي را باعث گرديده، ثانياً درآمدهاي حاصل از نفت سبب ترقي و پيشرفت در همه شئون اقتصادي و اجتماعي شده است.

امتيازات نفتي در قرن بيستم:

1ـ امتياز دارسي:

امتياز دارسي که در 28 ماه مه 1901 به توشيح مظفرالدين شاه قاجار رسيد و به ويليام فاکس دارسي واگذار گرديد، مهم ترين امتيازي بود که در آغاز قرن بيستم به مدت 60 سال به بيگانگان واگذار گرديد. کاوش غارتگران نفت سرانجام در 26 ماه مه 1908 برابر با 5 خرداد 1287 شمسي به نتيجه رسيد و موفق به اکتشاف نفت در منطقه مسجد سليمان گرديدند.

بعد از کشف نفت در ايران، حفظ منافع نفتي بزرگترين هدف سياسي انگلستان شد چرا که نفت به صورت يکي از مصالح و منافع مستقيم و استراتژيکي بريتانيا درآمد و ضرورت مداخلات بيشتر انگليس در ايران را فراهم آورد و پس از جنگ جهاني اول و از سال 1920 به بعد شرکت نفت ايران و انگليس به توصيه مشاورين حقوقي و مالي خود و با توجه به اهميت نفت جنوب ايران براي دولت بريتانيا، درصدد برآمد امتياز دارسي را تمديد و تجديد نظر کند. مذاکرات در اوايل آوريل 1933 آغاز شد و 29 آوريل همان سال منجر به عقد قرارداد جديد نفتي بين طرفين گرديد که معروف به قرارداد 1933 مي باشد.

قرارداد الحاق گس ـ گلشائيان:

دولت ايران خود نيز بعد از جنگ جهاني دوم به اين نتيجه رسيده بود که تجديدنظر در قرارداد 1933 به علت تحولات اوضاع سياسي ـ اقتصادي جهان و تغيير شرايط قراردادهاي نفتي در کشورهاي نفت خيز خاورميانه امري الزامي و حياتي است. بنابراين دولت ايران اعتراضات و پيشنهادات خود را براي تعديل شرايط قرارداد 1933 طي 25 ماده به کمپاني نفت جنوب تسليم کرد.

از طرف کمپاني نفت جنوب نويل گس (N.A.GASS) با گلشائيان وزير دارايي کابينه ساعد مذاکراتي انجام دادند و سرانجام در 26 تير 1328 برابر با 17 ژوئيه 1949، الحاقيه اي را به قرارداد 1933، اضافه کردند که معروف به قرارداد گس ـ گلشائيان گرديد. علي منصور نخست وزير، لايحه را براي تعيين تکليف به دوره شانزدهم مجلس تقديم کرده و خود از بيان هر گونه نظري درباره آن خودداري کرد. استعمار پير که منافع خود را در خطر مي ديد، براي ايجاد حکومت ديکتاتوري و تمديد و توسعه امتياز نفت جنوب منصور را مجبور به استعفا کرد و سپهبد رزم آرا در 5 تير 1329 از سوي شاه به عنوان نخست وزير معرفي شد.

آيت ا... کاشاني در اين رابطه اعلاميه اي صادر و اعلام نمودند: «..... اينک مع التأسف مي بينم باز مي خواهند، مملکت را در چنگال ديکتاتوري بيندازند و ملت ستمديده ايران را که سالها طعم تلخ ديکتاتوري را چشيده و از حکومت مطلقه هزارگونه مصيبت و شکنجه ديده، مجدداً گرفتار اين بدبختي عظيم نمايند.»

نقش آيت ا... کاشاني در عدم تصويب لايحه الحاقي:

آيت ا.... کاشاني براي جلوگيري از تصويب قرارداد نفت در مجلس، اعلاميه اي خطاب به ملت ايران درباره ملي کردن صنعت نفت صادر کرد.

بعد از انتشار اعلاميه، اجتماع بزرگي در مسجد شاه (سابق) برپا گرديد که در آن سخنرانان راجع به ابطال قرارداد نفت 1312 شمسي 1933 ميلادي به سخنراني پرداختند و خواستار ملي شدن صنعت نفت شدند.

در اعلاميه اي از آيت ا... کاشاني آمده بود:

«..... بر همه کس واضح و آشکار است که تمام بليات و مصائب، مخصوصاً هرج و مرج دستگاه اداري و غارت بيت المال و تسلط زمامداران نالايق و مملکت فروش و بطور کلي تشويق جنايتکاران و حبس و تبعيد و شکنجه وطن دوستان در اثر سياست جابر انگلستان در مملکت ما به وجود آمده است و آن دولت هميشه اين اعمال خلاف عفت و انسانيت را براي غارت نفت ايران که بزرگترين و مهم ترين ثروت ملي ماست،‌ مرتکب شده و مي شود .......

........ ملي شدن صنعت نفت در ايران تنها چاره بيچارگيهاي ماست، زيرا بدين وسيله ثروت بيکران که خداوند تبارک و تعالي به ملت ايران عطا فرموده، از دست دشمنان بشر که مقصدي جز منفعت طلبي و مکيدن خون ملل ضعيف ندارند، بيرون آمده، به صاحبان حقيقي و مستحق آن مي رسد ..... براي اينکه تکليف ديني و وطني ملت مسلمان ايران کاملاً معلوم و روشن باشد ناچارم اين آرزوي عمومي را يک بار ديگر در اينجا بيان کنم تا به نام سعادت ملت ايران و به منظور کمک به تأمين صلح جهاني، همه افراد مملکت بخواهند که صنعت نفت ايران در مناطق کشور بدون استثناء ملي اعلام شود.......»

رزم آرا با گستاخي تمام و بي اعتنايي، همچنان روي تصويب قرارداد الحاقي پافشاري مي کرد و در پاسخ به کميسيون نفت (12 اسفند 1329) گفت: «....... اگر زياد پافشاري کنند مسجد را بر سر کاشاني و مجلس را بر سر مصدق خراب خواهم کرد.»

رزم آرا در 16 اسفند 1329 هدف گلوله هاي آتشين خليل طهماسبي که فرياد مي زد «مرده باد شرکت نفت» قرار گرفت و از پاي درآمد.

آيت ا.... کاشاني در مصاحبه اي چنين گفت:

«...... اين عمل به نفع ملت ايران بود و اين گلوله و ضربه، عالي ترين و مفيدترين ضربه اي بود که به پيکر استعمار و دشمنان ملت ايران وارد آمد. قاتل رزم آرا بايد آزاد شود. اين اقدام او در راه خدمت به ملت ايران و برادران مسلمانش عملي شده است......»

آيت ا...کاشاني در برداشتن آخرين گامها براي ملي کردن صنعت نفت و کوتاه کردن دست بيگانگان از منابع ثروت ملي و دخالت در امور کشور، همزمان با تشييع جنازه رزم آرا، دستور داد تظاهرات ملي و همگاني در خيابانهاي تهران برپا شود .

شاه از طريق سر لشگر ضرابي براي آيت ا... پيام فرستاد که مانع تندرويهاي فدائيان اسلام شود و اجتماعي را که قرار بود در ميدان بهارستان برپا شود متوقف کند اما ايشان نپذيرفت و سرانجام تظاهرات بزرگ 100 هزار نفري در تهران به راه افتاد. در اين روزها تنها مرد قدرتمند ايران آيت ا... به حساب مي آمد و همه به حرکتها و تصميمات وي چشم دوخته بودند.

تصويب ملي شدن صنعت نفت:

پس از رزم آرا، خليل فهيمي به نخست وزيري انتخاب گرديد. ديگر هيچکدام از نمايندگان وابسته به انگليس جرأت مقاومت در برابر ملي شدن صنعت نفت را نداشتند و از اين رو کميسيون نفت جهت تصويب به مجلس تقديم گرديد.

گزارش کميسيون در 24 اسفند به تصويب مجلس شورا و در 29 اسفند به تصويب مجلس سنا رسيد. همچنين مجلس در 29 اسفند 1329، گزارش پيشنهادي کميسيون نفت را به شرح زير تصويب نمود:

«به نام سعادت ملت ايران و به منظور تأمين صلح جهان، (ما) امضاء کنندگان ذيل پيشنهاد مي نمائيم که صنعت نفت ايران در تمام مناطق کشور بدون استثناء ملي شود، يعني تمام عمليات اکتشاف، استخراج و بهره برداري در دست دولت قرار گيرد.»

روز ششم ارديبهشت 1330 مجلس به نخست وزيري دکتر مصدقابراز تمايل نمود. و وي در هفتم ارديبهشت به نخست وزيري رسيد. مجلس در تاريخ 9 ارديبهشت همان سال پس از تغييرات جزئي که در گزارش 9 ماده اي کميسيون نفت به عمل آورد آن را تصويب و در دهم ارديبهشت به تصويب مجلس سنا رسيد. و در 12 ارديبهشت دکتر مصدق ضمن معرفي کابينه خود به مجلس شوراي ملي، اجراي قانون ملي شدن صنعت نفت را در سراسر کشور را که در سر لوحه برنامه دولت قرار داده بود، اعلام کرد.

منابع:

1ـ نهضت روحانيون ايران / علي دواني / جلد 2

2ـ مسائل سياسي ـ اقتصادي نفت ايران / دکتر ايرج ذوقي

3ـ روزها و رويدادها/ محمدرضا مطيعان/ مجيد ترکاشوند/ علي بري ديزجي

به ياد کربلا دلها غمين است       دلا خون گريه کن چون اربعين است

* - هزاران نفرازاعضاي هياتهاي مذهبي دانشجويي ازدانشگاههاي سراسرکشور در شب اربعين حسيني درحضوررهبرمعطم انقلاب اسلامي درحسينيه امام خميني(ره) عزاداري کردند.

اين مراسم پرفيض بااقامه نمازمغرب وعشا به امامت حضرت آيت‌الله خامنه‌اي برگزار شد.

 * - ايرانيان مقيم مسکو با برگزاري مراسمي در مسجد خاتم الانبيا(ص) اين شهر، اربعين شهادت سالار شهيدان کربلا امام حسين (ع)را گرامي داشتند. دراين مراسم که شب گذشته برگزار شد سفيرايران در روسيه، مسوولان و کارکنان نهادهاي ايراني در اين کشور، دانشجويان ايراني و خانواده‌هاي آنان حضور داشتند. پس از مراسم نماز جماعت، حجت‌الاسلام خدايي در مورد قيام امام حسين (ع) و اثرات اين قيام براي حفظ اسلام در قرون اخير سخن گفت. در ادامه مراسم ، نوحه خواني و عزاداري بمناسبت اربعين شهادت امام حسين (ع) و ياران باوفايش در کربلا برگزارشد.

* - آيين عزاداري اربعين حسيني ديشب و امروز با حضور عزاداران حسيني در شهرها و روستاهاي استان کرمان برگزار شد. در اين آيين، سوگواران و عزاداران با اجتماع در تکايا، حسينيه‌ها و مساجد شهرها و روستاهاي اين استان و برپايي دستجات سينه‌زني و عزاداري، اربعين شهادت اباعبدالله‌الحسين (ع) و يارانش را گرامي داشتند. مداحان اهل بيت (ع) نيز در اين آيين در سوگ شهادت امام حسين(ع) و يارانش به نوحه‌سرايي ومداحي پرداختند. همچنين دوستداران و عاشقان آن حضرت با توزيع نذورات در بين مردم ارادات خالصانه خود را به خاندان نبوت و امامت ابراز داشتند.

* - آيينهاي عزاداري اربعين حسيني ديشب و امروز با حضور عاشقان اهل بيت (ع) در جاي جاي شهرستان آبادان برگزار شد. در اين آيين زن و مرد ، کوچک و بزرگ و هر کس که توانايي عزاداري داشت، با شرکت در مجالس عزاداري، اربعين امام حسين (ع) و ‪ ۷۲‬تن از ياران با وفاي آن حضرت را گرامي داشتند. برخي از حاجتمندان با طبخ غذا و توزيع آن بين نيازمندان نسبت به خاندان عصمت و طهارت عرضه ارادت کردند. مرثيه سرايان و مريدان اهل بيت نيز با پرداختن به سجاياي آن امام و ياران عاشقش ، عزاداران حسيني را با کرامات خاندان وحي آشنا کردند. به گزارش خبرنگاران ايرنا ، در خرمشهر ، اروندکنار و جزيره مينو نيز عزاداران حسيني با برپايي مجالس سوگواري در اربعين امام حسين (ع) و يارانش عزاداري کردند.

* - شهرستان مراغه در سالروز اربعين سالار شهيدان امام حسين (ع) غرق در عزا و ماتم شد. مردم عزادار اين شهرستان ديشب با برگزاري آيين‌هاي سوگواري و تعزيه خواني در مساجد ، حسينيه‌ها و تکايا در سوگ سرور و سالار شهيدان و ياران با وفايش اشک ماتم ريختند. از صبح امروز (شنبه) نيز هيات‌ها و دسته‌هاي عزاداري شهر و روستاهاي اين شهرستان براي برگزاري آيين‌هاي ويژه اربعين حسيني و عزاداري در سوگ ابا عبدالله الحسين (ع) به سوي امامزاده چکان اين شهرستان رهسپار شدند. همچنين در اين روز معابر ، محلات و کوچه‌هاي شهر و روستاهاي اين شهرستان در سوگ امام حسين (ع) سياهپوش شده است. پخش نذورات و اطعام در کوچه‌ها، محلات و در بين دسته‌هاي عزاداري از ديگر آييني است که علاقه‌مندان به اهل بيت عصمت و طهارت (ع) در روز اربعين حسيني در اين شهرستان انجام مي‌دهند. همچنين به گزارش خبرنگاران ايرنا از عجبشير و چاراويماق آيين‌هاي ويژه عزاداري اربعين حسيني در اين شهرستان‌ها نيز برگزار شد.

* - در سالروز اربعين شهادت امام حسين (ع) و ياران باوفاي آن حضرت، آيين‌هاي عزاداري به اين مناسبت در سراسر استان چهارمحال و بختياري برگزار شد. مردم استان، با راه‌اندازي دسته‌هاي سينه‌زني و زنجيرزني از مقابل مساجد، حسينيه‌ها و تکايا، در غم شهادت قافله‌سالار عشق و اسارت خاندان نبوت خون گريستند. دسته‌هاي عزاداري، در مناطق مختلف با حضور در گلزارهاي شهدا ياد و خاطره همه ايثارگران راه دين را گرامي داشتند. عزاداران حسيني استان در اربعين حسيني با حضور در اماکن متبرکه با نذر کردن و روشن کردن شمع، حاجت خود را از آن امام شهيد طلب کردند. آيين سوگواري اربعين سيد و سالار شهيدان راه حق، در مسجدجامع شهرکرد به صورت باشکوهي با حضور جمعي از مسوولان و جوانان و مردم عزادار برپا شد. به گزارش ايرنا، همچنين دسته‌هاي عزاداري شهرکرد در مقابل امامزادگان حليمه و حکيمه خاتون به سوگواري پرداختند. در آيين سوگواري اربعين حسيني(ع) بيش از ‪ ۶۷۱‬هيات عزاداري در چهارمحال و بختياري فعال شدند.

* - همزمان با فرارسيدن اربعين حسيني،عاشقان و ارادتمندان به‌خاندان پيامبر گرامي اسلام ، با حضور در حسينيه سفارت ايران در پکن به عزاداري و سوگواري پرداختند. دراين مراسم‌معنوي که شنبه شب با اقامه نماز جماعت مغرب و عشا آغاز شد، ايرانيان مقيم پکن باقرائت زيارت اربعين و زيارت عاشورا ، درمظلوميت حضرت اباعبدالله الحسين (ع) گريستند. دکتر جواد منصوري سفير ايران در چين در اين مراسم در سخناني با تشريح وقايع تاريخي دوران عاشوراي سال ‪ ۶۱‬هجري تا اربعين امام حسين(ع) ، گفت : خون شهدا ، بيمه‌کننده نهضت اسلامي بوده است . سفيرايران در چين اضافه کرد: قيام حضرت امام حسين (ع) باعث شد تا اسلام باقي بماند. گزارش ايرنا حاکي است ،شرکت‌کنندگان دراين مراسم، همچنين با نوحه‌خواني و سينه زني يادو خاطره شهداي مظلوم کربلا را گرامي داشتند و عزت مسلمين را از درگاه خداوند متعال طلب کردند.

* - آيين بزرگداشت اربعين امام حسين (ع) جمعه شب با حضور علاقه‌مندان به خاندان عصمت و طهارت در مسجد امام رضا (ع) عشق‌آباد پايتحت ترکمنستان برگزار شد. در اين آيين ايرانيان مقيم ترکمنستان، مسوولان و کارکنان نهادهاي ايراني مستقر در عشق آباد و دوستداران خاندان اهل‌البيت(ع) اين کشور با مرثيه‌خواني و نوحه‌خواني اشک ماتم ريختند و نداي يا حسين سردادند. اقامه نماز جماعت، مداحي و صرف شام از ديگر برنامه‌هاي عزاداري سرور و سالار شهيدان اباعبدالله‌حسين(ع) و ديگر شهداي کربلا در عشق‌آباد بود.

* - مراسم عزاداري اربعين سالار شهيدان حضرت امام حسين (ع) روز شنبه‌در مناطق شهري و روستايي استان مرکزي برگزار شد. در اين روز دوستداران خاندان اهل بيت عصمت وطهارت(ع) با شرکت در هياتها و دسته‌جات سينه‌زن و زنجيرزن در اربعين حضرت سيدالشهدا و ياران باوفايش نوحه‌خواني و عزاداري کردند و درمصيبت واقعه کربلا اشک ماتم ريختند. به همين مناسبت شب گذشته مردم اراک در با حضور درمساجد و حسينيه‌ها در عزاي سالار شهيدان به سوگ نشسته و زيارت عاشورا قرائت کردند. در اين محافل سخنرانان با بيان گزيده‌اي از واقعه کربلا و اسارت خاندان امام حسين(ع)، نقش حضرت زينب کبري (س) در زنده نگداشتن پيام کربلا و عاشورا را يادآور شدند. امروز نير دسته‌هاي عزاداري با حضور در خيابانهاي اصلي شهرهاارادت قلبي خود به امام حسين (ع) و يارانش را به نمايش گذاشتند. به گزارش خبرنگاران ايرنا، در شهرستانهاي آشتيان، تفرش، شازند و کميجان نيز مراسم اربعين حسيني با شکوه خاصي برگزار شده است.